โครงสร้าง หน้าที่ สาเหตุ และอาการที่ผู้ชายควรรู้
โครงสร้างและหน้าที่ของต่อมลูกหมาก
ต่อมลูกหมากเป็นต่อมเฉพาะในระบบสืบพันธุ์เพศชาย มีขนาดประมาณเท่าผลลิ้นจี่หรือลูกเกาลัด อยู่บริเวณฐานของกระเพาะปัสสาวะ และหุ้มรอบท่อปัสสาวะส่วนต้น จึงไม่สามารถมองเห็นหรือคลำได้จากภายนอก
หน้าที่สำคัญของต่อมลูกหมาก คือ การสร้างของเหลวที่เป็นส่วนประกอบของน้ำอสุจิ เพื่อช่วยหล่อเลี้ยงและขนส่งอสุจิ รวมทั้งมีกล้ามเนื้อช่วยบีบตัวให้น้ำอสุจิถูกขับออกมาได้อย่างมีประสิทธิภาพ
เมื่ออายุมากขึ้น ต่อมลูกหมากมักค่อย ๆ โตขึ้นตามวัย โดยเฉพาะในผู้ชายอายุ 50 ปีขึ้นไป จึงเพิ่มความเสี่ยงต่อปัญหาที่พบบ่อย เช่น ภาวะต่อมลูกหมากโต และมะเร็งต่อมลูกหมาก
โครงสร้างและหน้าที่ของต่อมลูกหมาก
BPH หรือ Benign Prostatic Hyperplasia คือ ภาวะที่ต่อมลูกหมากโตขึ้นแบบไม่ใช่มะเร็ง เกิดจากการเพิ่มจำนวนของเซลล์บริเวณรอบท่อปัสสาวะ จนทำให้ท่อปัสสาวะแคบลง และขัดขวางการไหลของปัสสาวะ
สาเหตุสำคัญเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนเพศชายตามวัย โดยเฉพาะ ฮอร์โมน DHT ซึ่งมีบทบาทกระตุ้นการโตของเซลล์ต่อมลูกหมาก นอกจากนี้ยังมีปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ เช่น อายุที่มากขึ้น ประวัติครอบครัว โรคอ้วน เบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ และภาวะเมตาบอลิกซินโดรม
เมื่อต่อมลูกหมากโตขึ้น จะกดเบียดท่อปัสสาวะ ทำให้กระเพาะปัสสาวะต้องบีบตัวแรงขึ้นเพื่อขับปัสสาวะออก จึงเกิดอาการปัสสาวะผิดปกติได้ อย่างไรก็ตาม ความรุนแรงของอาการอาจไม่สัมพันธ์กับขนาดของต่อมลูกหมากโดยตรงเสมอไป บางรายต่อมลูกหมากโตไม่มากแต่มีอาการมาก ขณะที่บางรายต่อมลูกหมากโตมากแต่อาการน้อยก็ได้
อาการที่พบบ่อยของโรคต่อมลูกหมากโต
ผู้ชายที่มีภาวะต่อมลูกหมากโต มักมีอาการเกี่ยวกับการปัสสาวะ ซึ่งอาจรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน โดยอาการที่พบบ่อย ได้แก่
1. ปัสสาวะลำบาก
เริ่มปัสสาวะช้า ต้องเบ่ง หรือปัสสาวะไหลไม่พุ่ง
2. ปัสสาวะไม่สุด
รู้สึกว่ายังมีปัสสาวะค้าง หรือมีหยดปัสสาวะเล็ดหลังปัสสาวะเสร็จ
3. ปัสสาวะบ่อย
โดยเฉพาะตอนกลางคืน ทำให้ต้องตื่นมาปัสสาวะหลายครั้ง และรบกวนการนอนหลับ
4. ปวดปัสสาวะกะทันหัน
รู้สึกปวดปัสสาวะทันที กลั้นไม่ค่อยอยู่ ต้องรีบเข้าห้องน้ำ
5. อาการอื่นที่อาจพบได้
บางรายอาจมีปัสสาวะแสบขัด ปัสสาวะเป็นเลือด หรือมีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะร่วมด้วย
เมื่อใดควรพบแพทย์
หากมีอาการปัสสาวะผิดปกติจนรบกวนชีวิตประจำวัน ปัสสาวะไม่ออกเฉียบพลัน ปัสสาวะเป็นเลือด มีไข้ หรือมีอาการปวดแสบมาก ควรรีบปรึกษาแพทย์ เพราะอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะได้
ภาวะต่อมลูกหมากโตเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยในผู้ชายวัยกลางคนขึ้นไป แต่หากรู้จักสังเกตอาการตั้งแต่ระยะแรก และได้รับคำแนะนำที่เหมาะสม ก็สามารถดูแลและลดผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตได้
หมายเหตุ: บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้เบื้องต้น ไม่ใช้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาโดยแพทย์
